خجالت در کودکان

خجالت در واقع نوعی ویژگی شخصیتی در کودکان است، نه یک عیب و نقص که نیازی به دعوا و شرمندگی والدین داشته باشد. این ویژگی با تشویق و حمایت والدین قابل اصلاح است جالب است بدانید دانشمندان می‌گویند خجالتی بودن در بعضی فرهنگ‌ها مورد پسند و ستایش مردم است و از راه فرهنگ جامعه به کودکان به ارث می‌رسد. از نظر علمی احساس خجالت، یک واکنش طبیعی نسبت به افراد یا محیط‌های جدید است که در حقیقت ترکیبی از حس ترس و کنجکاوی را در خود دارد. شیرخواران با دیدن غریبه‌ها روی‌شان را برمی‌گردانند. کودکان نوپا به زمین نگاه می‌کنند و به پدر یا مادرشان می‌چسبند و حتی ممکن است در این شرایط به مکیدن انگشت شست بپردازند اما بیشتر بچه‌ها قبل از ۳ سالگی به راحتی با همه ارتباط برقرار می‌کنند و به‌نظر بسیار اجتماعی می‌آیند اما بعد از این سن، ترس بیشتر کودکان از غریبه‌ها شروع می‌شود و آن‌ها حس خجالت و شرمندگی را یاد می‌گیرند. در این زمان است که ناگهان کوچولوی اجتماعی و برون‌گرای شما تبدیل به یک موجود خجالتی می‌شود.

کودک خجالتی در موقعیت های ناآشنا و هنگام تعامل و گفت وگو با دیگران عصبی و مضطرب می شود. یک کودک خجالتی، زمانی که تصور کند مورد توجه اطرافیانش قرار گرفته است، بی نهایت ناراحت و پریشان می شود. یک کودک خجالتی ترجیح می دهد شاهد بازی کودکان دیگر باشد، ولی خود به بازی آنها نپیوندد.

یشتر کودکان در شرایط مختلف قدری احساس خجالت و کمرویی می کنند، اما کودکانی که این مشکل را به صورت حاد دارند، در تمام اوقات زندگی شان احساس خجالت و شرمساری می کنند. این احساس نه تنها می تواند بر رشد اجتماعی کودک تاثیری منفی به جا گذارد، بلکه می تواند موجب کاهش عملکرد تحصیلی و افت آموزش و یادگیری او شود.

این واقعیت دارد که کودکان آرام و خجالتی هم می توانند خوشحال و خشنود باشند ولی اغلب آن ها از ترس هائی که دارند خجالت می کشند. یک کودک خجول معمولاً اعتماد به نفس کافی را در رابطه با خودش، توانائی هایش و یا دنیای پیرامون ندارد. در این مورد، تجربیات کودکی خود والدین و میزان نفوذی که می توانند داشته باشند به عنوان عوامل کمک کننده یا مشکل ساز در برخورد با رفتار خجالت و کم روئی مطرح است، با کاربرد روش های خلاقانه و اندکی تشویق می توان به کودک کمک کرد بدون اینکه خودش متوجه شود کم تر احساس خجالت بکند.

نحوۀ برخورد با کمرویی و خجالت در کودکان ۲ تا ۵ ساله

اساس درمان کمرویی و گوشه گیری، شناسایی و درمان علت به وجود آورندۀ احتمالی آن است. علاوه بر درمان اختلال به وجود آورنده آن (اگر وجود داشته باشد) با به کار بستن یک سری اصول می توان در اکثر موارد آن را اصلاح نمود.

•    اجتناب از اشتباهات تربیتی

یکی از علل تشدید کننده و حتی به وجود آورندۀ کمرویی و گوشه گیری اشتباهات تربیتی است و متاسفانه برخی از والدین ناخواسته و نادانسته مرتکب آن می شوند که مهم ترین آنها عبارتند از:

– هرگز در حضور او برچسب کمرویی و خجالتی نزنید و نگذارید دیگران نیز چنین کاری کنند. برای مثال اگر با فرزندتان در جمعی یا با فردی هستید و شخص سوم حتی از روی محبت ابراز می کند که فرزندتان خجالت می کشد، بلافاصله بگویید: نه! فقط کمی زمان می برد تا به دیگران و موقعیت جدید عادت کند.

– هرگز خجالت و رفتار او را دست مایۀ خنده قرار ندهید (اولاً کودکان حداقل تا ۵ سالگی قادر به درک شوخی نیستند و ثانیاً انگشت گذاشتن روی نقطۀ ضعف دیگران تجاوز به حقوق دیگران و کاری ضد اخلاقی است تا چه برسد به اینکه مورد تمسخر و خنده نیز قرار گیرد).

– هرگز، هرگز، هرگز حتی به شوخی کودک را مورد تمسخر قرار ندهید و از کاربرد کلمات و برچسب های منفی (خجالتی، ترسو، تپل و دست و پا چلفتی و …) جداً خودداری کنید.

– نگرانی خود را در مورد مسئله ای که دارد، نشان ندهید.

– هرگز او را سرزنش یا توبیخ نکنید.

– اگر در گفت و گویی فرزندتان پاسخ نمی دهد، به جای او جواب ندهید و معذرت خواهی نکنید و بلافاصله با بیان مطلبی تمرکز بر روی او را برطرف کنید.

– اگر کودک تان مورد تمسخر و یا سخنان نیش دار توسط همسالان خود قرار گرفت، او را حمایت کنید و نشان دهید که ناراحتی او را درک می کنید و در حد درکش توضیح دهید که چنین کاری نشان دهندۀ نقطه ضعف دیگری است نه او.

هرگز او را با دیگران مقایسه نکنید. شما می توانید رفتار خوب و مثبت کودک دیگری را که فرزندتان نیز شاهد آن بوده است، با ظرافت مورد تایید و تشویق قرار دهید (مثلاً رو به فرزندتان کنید و بگویید: اون کودک چه رفتار دوستانه و راحتی داشت، این طور نیست).

– حتی کوچکترین حرکت و رفتاری مغایر با خجالت کشیدن را مورد تحسین و تشویق قرار دهید (چقدر قشنگ سنِ تو گفتی و …).

– در مواردی که کودک راحت نیست و خجالت می کشد یا احساس ترس و نگرانی دارد، اصرار در انجام آن کار نکنید.

 

 

ادامه دارد…

نازنین عاطفی کارشناس ارشد روانشناسی

 

 

 

درباره نویسنده

مقالات مرتبط