خجالت در کودکان

گوشه گیری و انزوا یکی از مهم ترین مشکلات  کودکان و حتی بسیاری از بزرگسالان در جوامع کنونی است. از نظر روان شناسی به حالتی که کودک دائما ترجیح می دهد فعالیت های خود را به تنهایی و بدون حضور دیگران انجام دهد گوشه گیری گفته می شود.کودک گوشه گیر ترجیح می دهد که به تنهایی بازی کند، کم تر در جمع حضور پیدا می کند و می توان علائمی از اختلالات کم رویی و خجالتی بودن را در انان مشاده کرد چرا که این موارد کاملا با یکدیگر در ارتباط هستند. در سنین ابتدایی زندگی یعنی بین سن یک تا دو سال عمدتا والدین شخصیت کودک را شکل می هند اما از این سن به بعد کودک است که در تعامل با دیگران و بازی با هم سن و سالان خود موارد زیادی را یاد گرفته و می آموزد.

خجالت در کودکان عیب و نقص نیست بلکه یک خصوصیت اخلاقی است که نیازی به تنبیه والدین و شرمندگی آنها ندارد. این ویژگی اخلاقی در کودکان با تشویق و حمایت والدین اصلاح خواهد شد. در برخی از جوامع خجالتی بودن یک امتیاز رفتاری محسوب می شود و مورد پسند و ستایش مردم است و به کودکان از طریق فرهنگ جامعه به ارث می رسد. برچسب خجالتی زدن به کودک باعث می‌شود که او در برابر تغییر مقاومت کند و این موضوع را باور کند که یک فرد خجالتی است. پس هرگز به او نگویید که خجالتی است. اجازه ندهید هم‌سالانش هم او را به این صورت مورد خاطب قرار بدهند. اگر می‌خواهید با فرزندتان درباره علت خجالتش صحبت کنید، این کار را در جمع انجام ندهید.
«ببخشید، این پسر من خیلی خجالتی است» یا «دخترم خجالت می‌کشد، برای همین نمی‌آید تا با دختر شما بازی کند.» این‌ها همان جملاتی است که مادر و پدر یک کودک خجالتی معمولا زمان روبه‌رو شدن با دیگران به زبان می‌آورند غافل از این‌که این کار اشتباه است! گفتن این‌که فرزندتان خجالت می‌کشد یا خجالتی است، به او این پیام را می‌دهد که چیزی غیرطبیعی در وجودش هست و شما از این بابت شرمنده یا نگران هستید. همین موضوع موجب می‌شود تا کودک احساس گناه و تقصیر کند. این احساس گناه به جای آن‌که کودک را در رویارویی با حس خجالت، توانمند کند، بدتر او را گوشه‌گیر و ساکت می‌کند. اگر می‌خواهید فرزندتان هنگام روبه‌رو شدن با فامیل‌های نسبتا دور، کمتر ترسیده و خجالت بکشد، بهترین راه آن است که به کودک توضیح دهید باید انتظار چه چیزی را داشته باشد مثلا بگویید:«عمه شیرین دوست دارد تو را ببوسد، تو هم عمه را ببوس.» اگر به کودک بگویید: «خجالت نکش!» او حتما بیشتر خجالت خواهد کشید!

برخی از دانشمندان از جمله ریموند کتل، بحث ارثی بودن را درباره خجالت مطرح کرده‌اند. کتل و دیگرانی که مانند او فکر می‌کنند، پرسشنامه هایی را طراحی و تولید کرده و در اختیار والدین و فرزندان قرار داده‌اند و با این روش به نتیجه رسیده‌اند که بخشی از خجالتی بودن می‌تواند ارثی باشد.

 روانشناسان رفتارگرا – همان‌طور که می‌توانید حدس بزنید – معتقدند که ما خجالت کشیدن و کمرویی را می‌آموزیم. از نظر این روانشناسان، والدین و مدرسه در این زمینه نقش مهمی ایفا می‌کنند.

پیروان مکتب فروید و یونگ هم، روایت‌های مفصلی درباره علت خجالتی بودن دارند. آن‌ها طبیعتاً بر اساس چارچوب و مدلی که در اختیار دارند، این پدیده را حاصل تعامل و کشمکش نیروها و انرژی‌های درونی مختلف می‌دانند.

ادامه دارد……

کارشناس ارشد روانشناسی

نازنین عاطفی

مشاور و روانشناس مهد کودک و پیش دبستانی جاویدان

درباره نویسنده

مقالات مرتبط