تربیت کودک برای اجابت مزاج

250x286xbaby-potty.jpg.pagespeed.ic.4RpaN7DzKj

تمام کودکان دیر یا زود توالت رفتن را می آموزند و حتی بسیاری از کودکانی که عقب ماندگی ذهنی شدید دارند، میتوانند عادت های اجابت مزاج خود را کنترل در آورند . البته برخی از کودکان دیرتر و سخت تر ازدیگران این مساله را می آموزند ولی بیاد داشته باشید که این موضوع به تفاوت کودکان با یکدیگر مربوط است و اصلا نگران کننده نیست .

اصول کلی در آموزش توالت رفتن

۱- از دوران نوزادی درباره پوشک ها و وضعیّت کودک با او صحبت کنید و در لحنتان هرگز حالت ایراد و انتقاد به کار نبرید.
۲- وقتی به توالت می روید کودکتان را از آنجا دور نکنید و به او بگویید چه کار می کنید.
۳- از توانایی خود در تشخیص زمان مناسب اطمینان حاصل کنید و تحت تأثیر فشار دیگران شروع به آموزش نکنید.
۴- درصورتیکه احساس می کنید نمی توانید مشکلات احتمالی را بپذیرید و عصبانی خواهید شد، آموزش را شروع نکنید.

نشانه های غیرمستقیم آمادگی کودک
از آغاز سال دوم نشانه هایی از آمادگی کودک ظاهر می شود که اغلب، آنها را با آمادگی مربوط نمی کنیم. کودکان در این سن دوست دارند چیزی یا اسباب بازی به دیگران هدیه بدهند و البته زود هم پس می گیرند؛ ولی از این کار لذت زیادی می برند. احساس دوگانه آنها به این صورت نشان داده می شود که اسباب بازی خود را به مهمان نشان می دهند ولی آن را سفت چسبیده و به او نمی دهند.
در این سن، کودکان از قرار دادن چیزی در ظرف و ناپدید شدن آن و سپس پدیدار شدنش لذت زیادی می برند. کودک به تدریج می خواهد از کارهای والدین، خواهر و برادرش تقلید کند وادای آنها رادربیاورد و این می تواند انگیزه ای برای تربیتش باشد. آنها از یادگرفتن هر مهارتی که به طور مستقل انجام دهند شاد می شوند و از تعریفی که به همین دلیل می شنوند، لذت می برند.

علائم قطعی آمادگی

بین ۱۸ تا ۲۴ ماهگی اکثریت کودکان علائم قطعی آمادگی خود را آشکار می سازند. کودکان در این سن ناپدید شدن اشیا، از جمله مدفوع خود را بهتر درک می کنند.آنها در این سن درک می کنند موجودیّت آنها از والدین جدا است، و این احساس جدایی انگیزه ای است که والدین خود را خشنود سازند و توقعات آنها را برآورده نمایند. در عین حال از یاد گرفتن مهارت های جدید احساس غرور می کنند و از شنیدن تحسین از انجام این مهارت ها خوشحال می شوند. آگاهی از اعضای بدن در آنها افزایش می یابد. بنابراین بهتر و بیشتر از قبل متوجه دفع مدفوع می شوند.
علاوه بر اینها، کودک در این سن می تواند راه رفته و از چیزی بالا وپایین برود، بنابراین می تواند به تنهایی خودش را به توالت و لگن برساند و حتی پوشک یا شلوار خود را پایین بکشد. بالاخره رشد عقلی آنها در این سن به حدی رسیده است که توقعات والدین خود را تشخیص بدهند و با والدین خود همراهی کنند و مانند برادر و خواهر بزرگتر از خود و یا مادر و پدر خود،بزرگ باشند.

چند مورد از مهم ترین نشانه های آمادگی کودک برای پذیرش آموزش توالت رفتن را که دکتر براندا گاردنر در کتاب خود آورده است:
۱. هنگامی که کودک توانایی فهم دستورات شما را داشته باشد تا بتواند مراحل مختلف آموزش را درک کند
۲. وقتی که کودک نسبت به کاری که در پوشک خود انجام داده کنجکاوی کند و بین خشک بودن و خیس بودن خود تفاوت قایل شود. این موضوع نشان میدهد که ماهیچه های بدن او توانایی لازم برای نگهداری ادرار یا مدفوع را دارند.
۳.هنگامی که فاصله ی ادرار کردن کودک چند ساعت طول بکشد و او بتواند خود را نگه دارد وخیس نکند .
۴.هنگامی که کودک بتواند به تنهایی روی توالت و لگن بنشیند و همچنین بتواند شورت و زیر شلواری خود را پایین یا بالا بکشد.
۵.هنگامی که کودک تمایلی به مستقل شدن داشته باشد.

به طور کلی کودک باید نشانه های فیزیکی ،رفتاری و ادراکی خاصی داشته باشد این نشانه ها عبارتند از:
نشانه های فیزیکی:
• در هنگام راه رفتن و یا حتی دویدن می تواند تعادل خود را حفظ کند.
• در هر بار ادرار کردن مقدار ملاحظه ای مایع دفع می کند.
• در ساعاتی مشخص از روز مدفوع می کند

نشانه های رفتاری:
در حدود ۲ تا ۵ دقیقه می تواند به آرامی در یک وضعیت بنشیند.
• بلافاصله پس از کثیف کردن پوشکش از شما می خواهد که او را عوض کنید.
• وقتی که شما همسرتان یا خواهر و برادرش به توالت می روید، کنجکاوی و علاقه نشان می دهد.
• برای مدفوع کردن عادات خاصی دارد. بعنوان مثال دو زانو می نشیند و یا صدای خاصی از خود در می آورد.
• تمایل دارد تا در کارهایش مستقل عمل کند.
• در صورت انجام یک کار جدید به خود افتخار می کند.
• نسبت به آموزش توالت کردن مقاومت و یا مخالفتی نشان نمی دهد.

نشانه های ادراکی:
• قادر به ادای کلماتی برای ادرار و مدفوع می باشد که شما متوجه آنها می شوید.
• می داند هر چیز باید سرجای خودش قرار گیرد.
• قادر است دستشویی اش را تا زمانیکه به لگن می رسد نگه دارد.

درچه سنی باید آموزش توالت رفتن را آغاز کنیم؟
بر اساس یافته های آکادمی پزشکان کودک در آمریکا امروزه بیشتر کودکان حداقل تا سن ۵/۲ سالگی و یا حتی ۳ سالگی آمادگی پذیرش آموزش توالت رفتن را ندارند.
و شاید برای شما این سوال پیش آید که کودکانی را دیده اید که قبل از یک سالگی توالت رفتن را آموخته اند.
بسیاری از والدین کاری کرده اند که به نظر می رسد کودک قبل از یک سالگی توالت رفتن را یاد گرفته است.این والدین به جای آموزش تولت رفتن ،تقریبا” زمان دقیق اجابت مزاج کودک را کشف کرده اند. هر روز در زمان معین صرفا” کودک را بر می دارند و به توالت می برند و او را روی لگن قرار می دهند. این کار اموزش توالت رفتن واقعی نیست ،زیرا کودک داوطلبانه خود را کنترل نمی کند و هنوز نشانه های آمادگی که قبلا” به آن اشاره شد در او به و جود نیامده است.

دکتر بری برازلتون، پزشک کودکان که سالیان دراز در تربیت کودک برای توالت رفتن کار کرده و تجربه دارد، روشی را به کار می برد که در اینجا برایتان شرح می دهم.او این روش را روی هزاران کودک با میانگین سنی ۲۸ ماه تجربه کرده و ۸۰ درصد موفقیت در تربیت توالت و ادرار کودکان – به شکل همزمان و سریع- کسب کرده است.اساس این روش این است که تربیت توالت کودکان باید با میل و اراده آنها باشد؛ بدون استفاده از زور، اجبار، انتقاد و تمسخر. به نظر او با این روش تربیت خیلی آسان انجام می شود و احتمال برگشت آن بسیار کم است. او والدین را به تشویق کودکان توصیه می کند و در صورت شکست، از هرگونه انتقاد پرهیز می دهد. اگر کودک تمایلی به نشستن روی توالت ندارد، نباید به اجبار متوسل شد. وقتی که نشست، اگر خواست بلند شود- حتی بعد از چند ثانیه- نباید مانعش شد. چون کودک ها دوست دارند مانند بزرگترها رفتار کنند؛ بنابراین اگر بتوانند خود را کنترل نمایند، این کار را با میل و رغبت انجام خواهند داد. شرط این روش این است که والدین به تمایل کودک برای تکامل مطمئن بوده و خود نیز صبور و شکیبا باشند.
ولی استفاده از این روش به معنی توقع نداشتن از والدین نیست. در حدود سن ۲ سالگی هر وقت والدین تصمیم به تربیت کودک میگیرند باید در تصمیم خود ثابت قدم باشند و از کودک توقع داشته باشند ، مانند سایر فرزندان بزرگتر و بزرگسالان از توالت استفاده کنند . باید وقتی کودک در انجام این کار موفق شد مورد تحسین قرار گیرد و ه وقت با این کار موافق نیست از خشم و انتقاد علیه کودک خودداری شود .
تا دو و دو نیم سالگی کودکان را برای اجابت مزاج روی لگنی که ارتفاع آن از اتاق کم باشد و طفل بتواند روی آن بنشیند ، بنشانید . طفل نسبت به چنین لگنی که متعلق به شخص او است و میتواند خودش ، بدون کمک دیگران روی آن بنشیند بیشتر علاقه خواهد داشت . تا ۲ سالگی پس از آنکه طفل از اتاق توالت بیرون رفت لگن را تخلیه کنید تا در حضور طفل انجام نشود .
مدت زمان لازم برای تکمیل آموزش توالت رفتن بین ۲ هفته الی ۲ ماه است.بیشتر کودکان ابتدا توانایی کنترل مدفوع و بعد ادرار خود را پیدا می کنند.علاوه بر آن کودکان ابتدا پاک بودن در روز وسپس در شب را می آموزند.

بهتر است برای چند هفته کودک با پوشک و لباسهایش روی توالت مخصوص بچه ها ، به عنوان بازی بنشیند تا به آن عادت کند . در آوردن پوشک و کهنه ممکن است برایش عجیب و غریب جلوه نماید و یا دامی برای قاپیدن مدفوع و نابود کردنش به نظر آید .
هر وقت کودک توالت را پذیرفت میتوانید هر چند وقت یک بار به او بگویید روی آن بنشیند همانطور که بابا و مامان این کار را میکنند بچه ها در این سن احساس ترس و خطر میکنند .پس پسندیده است شما خودتان با نشستن روی توالت بزرگسال طرز نشستن را به او نشان دهید .
اگر کودک حاضر نیست بدون پوشک روی آن بنشیند تا یک یا دو هفته او را آزاد بگذارید و پس از آن دوباره پیشنهاد دهید . علاوه بر این هر وقت کودک در پوشک مدفوع کرد آن را باز کنید و همراه کودک آن را به داخل توالت بریزید و دوباره برایش توضیح دهید مکان اجابت مزاج اینجاست و مامان و بابا نیز برای کار خود ار آنجا استفاده میکنند و مطمین باشید او هم روزی این کار را خواهد کرد . اگر در این کار موفق نشدید ، قضیه را برای چند هفته رها کنید و پس از آن دوباره از شروع کنید .نه سرزنش کنید ، نه شتاب داشته باشید .
مخالفت : بسیاری از کودکانی که ماهها با علاقه زیادی از لگن و سکوی توالت برای اجابت مزاج خود استفاده کرده اند ، ناگهان در حدود ۱۲ تا ۱۸ ماهگی تغییر عقیده داده و رفتار خود را عوض میکنند . بدین معنی که طفل با اطاعت و رضایت کامل روی سکوی توالت مینشیند ولی مادامی که آنجا نشسته است ، اجابت مزاج نمیکند اما به محض اینکه از روی سکو وجایگاه توالت بلند شد در گوشه ی توالت و یا در شلوارش مدفوع میکند . دلیل این کارشان این است که احساس مالکیت طفل نسبت به مدفوع خود بیش از پیش قوت و شدت پیدا کرده است و هرگز مایل نیست آن را در لگن یا در جایگاه توالت به آسانی رها کند و یا به سادگی به مادرش واگذار نماید . علاوه بر این در این سن طفل میخواهد همه کار را خودش بر طبق میل و علاقه ی خود انجام دهد و این تمایل در مورد اجابت مزاج نیز صدق میکند . لذا مادامی که روی سکو و جایگاه توالت نشسته است این موضوع در واقع به منزله تسلیم شدن و از دست دادن مدفوع خودش است – از اجابت مزاج خودداری میکند وآن را به تاخیر می اندازد .
اگر این مقاومت هفته ها ادامه یابد و کودک نه فقط در جایگاه توالت بلکه در تمام روز از اجابت مزاج خودداری کند آن را یبوست روانی به حساب میآورند . بهتر است کمی صبر کنید و کار را به تعویق بیاندازید و به کودک بفهمانید تسلیم اراده او شده اید .
در طی سال دوم ، وقتی کار اجابت مزاج طفل به پایان رسید بهتر آن است مادر چند دقیقه صبر نماید تا طفل از اتاق توالت خارج شود سپس سیفون را بکشد و توالت را شستشو دهد . اکثر کودکان یک تا دو سال از کشیده شدن سیفون ، شدت جریان آب و شستوشوی توالت لذت میبرند و حتی خودشان میخواهند این کار را انجام دهند . ولی عده ای از آنها جریان سرو صدای آب که با شدت و سرعت زیادی مدفوع را در توالت میشوید و خارج میکند ، دچار وحشت و ترس فوق العاده ای میشوند به طوری که در دفعات بعد از نشستن روی سکو توالت و واهمه خواهند داشت . یکی به این علت میترسد ، مبادا خود او در جایگاه بیفتد و مانند مدفوع ناگهان شسته و ناپدید شود . دیگری از این جهت میترسد که به جشم خود ببیند این مواد که آنها را متعلق به خود و جزء بدن خود میداند – از نظر ناپدید و نابود میشوند .
نکته : آگاهی از بدن خود ؛ به کودکتان نام بخشهای مختلف بدن و عملکرد آن هارا بگویید . برای او توضیح دهید که ادرار و مدفوع از کجا آمده است ( توضیح دهید که ادرار و مدفوع بخشی از بدن او نیست ) به کودکتان نام اندام مربوط به دفع را یاد بدهید . حتی اجازه بدهید که وقتی به حمام میروید شما را ببیند . نگران نباشید این مساله از لحاظ روحی برای کودک مضر نیست . فقط عادی عمل کنید . البته برای آنکه کودک گیج نشود بهتر است همجنس خود را ببیند بدین تربیت که اگر پسر است پدر و اگر دختر است مادرش را .
برای کودک توضیح دهید که مدفوع همان غذای است که بدن بعد از جذب تمام چیزهای مفید آن ، تفاله اش را به صورت مدفوع پس داده است و مطمین شوید که کودک فکر نمیکند که مدفوع بخشی از بدن اوست که از آن جدا میشود . اجازه بدهید کودک به طور آزمایشی بارها روی توالت بنشیند تا مطمین شود داخل توالت نخواهد افتاد و بخصوص بفهمد بلایی که سر مدفوع می آید ، سر خودش نخواهد آمد .
اگر این مشکل وجود دارد که کودک هنگام دفع احساس درد میکند با پزشک مشورت کنید تا برنامه غذایی او را تغییر دهد یا یک مسهل ضعیف تجویز کند . این مساله اهمیت دارد که عمل دفع در ذهن کودک عمل دردناکی به نظر نیاید .بنابراین قبل از آموزش توالت رفتن یبوست کودک را درمان کنید . برخی متخصصان بر این باورند که اگر کودکی آمادگی لازم را کسب کرد ، میتوانید آموزش خود را آغاز کنید .

نکته : هیچ دو کودکی کنترل ادرار را در یک سن به دست نمی‌آورند.
اینکه بدانیم چگونه و از چه زمانی، دیگر کودک را پوشک نکنیم، کمی مشکل است و اگر فکر است که مغز،‌ اعصاب و عضلات به اندازه کافی رشد کرده باشند. به ندرت ممکن است قبل از سن ۱۵ تا ۱۸ ماهگی اعصاب تکامل یافته باشند و عضلات به آنها پاسخ دهند. در واقع هرگز نباید کودک خود را مجبور کنید روی لگن بنشیند زیرا این کار باعث می‌شود کودک از انجام کار سر باز زند و احتمالا منجر به مشکلات بعدی، مثل بی‌اختیاری مکرر یا خیس کردن رختخواب می‌شود
یکی ازتصمیماتی که والدین باید بگیرند این است که کودک را روی لگن بنشانند یا توالت . برای این پرسش پاسخ صحیحی وجود ندارد و روش استفاده از آن مهمتر از خود وسیله است.
بیشتر مادران کودک را روی لگن می نشانند و کودکان نیز آن را به توالت ترجیح می دهند .

مزیت های استفاده از لگن به جای توالت:
الف) قابل حمل بودن آن.
ب) راحت تر بودن لگن برای نشستن بچه های کوچک تر که می ترسند داخل کاسه توالت بیفتند.
ج) تخلیه روده در حالت نشستن روی لگن بچه(حالت چمباتمه) از لحاظ فیزیولوژیکی راحت تر است.
هنگام خریدن لگن به چند نکته توجه کنید:
۱) جنس آن بادوام باشد.
۲) حمل آن آسان باشد.
۳) برای کودک پسر لگن دارای حفاظ در جلو بهتر است.
۴) شکل لگن برای کودک جذاب باشد.
ه) لگن دارای درپوش باشد تا هنگام سفر یا خارج از خانه محتویات آن نریزد.و بوی آن زننده نباشد.
و) زمانیکه کودک توانست از توالت استفاده کند، از صندلی مناسب کودک استفاده کنید و در کنار آن چهارپایه یا نردبانی کوچک برای بالا رفتن کودک قرار دهید.(بنجامین مک لین ،۱۳۸۱، ص۵۱۴)
به هر حال عده ای از کودکان هم هستند که می خواهند از توالت استفاده کنند و از اینکه کودک به حساب آیند ناراحتند .
در این صورت موارد زیر توصیه شده: نشاندن کودک روی توالتی که برای او بزرگ است درست نیست . اگر کودک از توالت استفاده می کند پیشنهاد می شود جلوی توالت چهار پایه ای بگذارید تا پای کودک روی ان قرار گیرد و در هوا آویزان نماند و یا توالت کوچک قابل حملی روی توالت بزرگ نصب کنید . نشستن روی توالت کوچک برای کودک راحت تر است و ترس از افتادن در چاه توالت را از میان می برد.

الهام صمیمی کارشناس ارشد روانشناسی مهدتمام الکترونیک جاویدان

درباره نویسنده

مقالات مرتبط